Biblioteki
 romadzeniem ksiąg zajmowały się przede wszystkim instytucje kościelne. Powiększały one swoje zasoby dzięki książkom wytwarzanym we własnych skryptoriach klasztornych. Biblioteki te były niewielkie, ale bardzo liczne. Najsłynniejsze biblioteki znajdowały się we Włoszech - Monte Cassino (VI w.), St. Gallen w Szwajcarii (VII w.), opactwie Cluny we Francji (X w.). W Polsce: Tyniec, św. Krzyż na Łysej Górze. Opaci i biskupi sprowadzali książki z różnych dziedzin nauk, nie tylko teologiczne.
 ogate zbiory znajdowały się w bibliotekach bizantyjskich, oraz w rozpowszechnionych w średniowieczu bibliotekach arabskich, które gromadziły przekłady dzieł pisarzy greckich, niektóre pisma Arystotelesa, Hipokratesa i Galena. Dzieła te zachowały się tylko dzięki ich arabskim tłumaczeniom. Największe zbiory, liczące po kilkaset tysięcy woluminów posiadali kalifowie w Bagdadzie, Kairze i Kordobie, Arabowie organizowali także biblioteki publiczne. W Tripolis znajdowało się główne centrum handlu książką a także pokaźna biblioteka. Zbiory arabskie zostały zniszczone przez Turków, Tatarów, krzyżowców i Hiszpanów.
 XIII i XIV wieku powstały biblioteki uniwersytetów: Sorbony (1257 r.), Oxfordu (1320), Uniwersytetu Praskiego (1348) i Jagiellońskiego. Generalnie zalążkami bibliotek uniwersyteckich były zbiory pojedynczych kolegiów, powstające z darów możnowładców.
pałacach panujących oraz dostojników kościelnych organizowane były biblioteki dworskie. W pałacu Laterańskim, w Rzymie znajdowała się najstarsza biblioteka papieska (V w.)., w XIV wieku papieże gromadzili pokaźne zbiory w Awinionie. Bibliotekę w Luwrze, założył Karol V Mądry w XIV wieku, wiele dzieł zgromadzono też w bibliotece książąt burgundzkich, założonej przez Filipa Dobrego.
 Swoje biblioteki prywatne posiadali uczeni, spośród których zasłynęli szczególnie trzej: Izydor z Sewilli (VI-VII w.), w swoim dziele encyklopedycznym "Etymologie" zawarł też traktat o bibliotekach. Był właścicielem licznych rękopisów i prawdopodobnie autorem popularnego wierszowanego katalogu. Ryszard de Fournival, w XIII wieku zgromadził w Amiens 300 - tomową bibliotekę, którą udostępniał mieszkańcom miasta. Oznaczył książki wg działów i napisał katalog: "Biblionomię". Jego zbiory trafiły w 1271 roku do biblioteki sorbońskiej. Natomiast żyjący na przełomie XIII i XIV wieku, we Francji, Ryszard de Bury zgromadził wiele dzieł podczas podróży dyplomatycznych. Napisał utwór "Philobilon", poświęcony miłości do ksiąg, ich zbieraniu oraz należytemu obchodzeniu się z nimi. Jego zbiory, po śmierci uczonego uległy rozproszeniu.
ynalezienie w XIV wieku druku spowodowało, że rękopiśmiennictwo stało się rzeczą uboczną, ale nie całkiem zaniechaną. Rękopisy nadal występowały w kancelariach i urzędach państwowych, miejskich, kościelnych i nabierały tam charakteru dokumentów, które z czasem nabierały wartości historycznego źródła archiwalnego. Oprócz tego rękopis funkcjonował w życiu prywatnym ludzi w postaci listu, dziennika czy pamiętnika. W niektórych klasztorach warsztaty pisarskie zachowały się aż do XVIII wieku wytwarzając na własny użytek księgi kościelne i szkolne.
późniejszych czasach ręcznie powielano książki trudne do zdobycia, wydawane w małym nakładzie, literaturę plebejską, zbiory wierszy, fraszek. W XVIII i XIX wieku pojawił się nawet zwyczaj ofiarowywania przyjaciołom pięknie przepisanych utworów poezji romantycznej. Obecnie zabytki rękopiśmienne są przechowywane w archiwach i bibliotekach jako niezwykle cenne źródło badań dziejów społecznych i historii wszystkich dyscyplin nauki.
hela
Bibliografia:
- Dubownik H. "Dzieje książki i bibliotek w zarysie", Warszawa 1982
- Głombiowski K., Szwejkowska H. "Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i średniowieczu", Warszawa 1983
- Potkowski E. "Książka rękopiśmienna w kulturze Polski"
- www.draconia.pl
|
